Stoïcisme, existentialisme, hedonisme en een banaan

Vier antwoorden op dezelfde moeilijke ochtend. Drie zijn filosofische stromingen. Eén bevat kalium en weigert voetnoten.

Waarschuwing: tijdens dit onderzoek is de banaan gaandeweg bruin geworden. De conclusies zijn daarop aangepast.

proefstuk B–04
eetbaar argument / toestand onzeker

De situatie

Het regent. Uw trein valt uit. In uw tas bevindt zich een banaan die gisteren al optimistisch rijp werd genoemd. Wat te doen? De filosofie begint vaak bij de dood, de waarheid of het goede leven, maar zelden bij spoor 5b. Dat is een gemiste kans.

De stoïcijn beheerst

Een stoïcijn in de lijn van Epictetus maakt onderscheid tussen wat binnen en buiten zijn macht ligt. De regen, de trein en het tempo waarin fruit zichzelf tot vloeistof herinterpreteert liggen grotendeels buiten zijn macht. Zijn oordeel daarover niet. Hij ademt uit, aanvaardt het perron en eet de banaan zonder de NS persoonlijk verantwoordelijk te houden voor de textuur.

De existentialist kiest

Een sartreaans existentialist ontdekt dat er geen vooraf geschreven handleiding bestaat voor deze banaan. Niet eten is een keuze. Eten is een keuze. Hem plechtig op een bankje leggen en voortaan Bernard noemen is eveneens een keuze waarvoor hij verantwoordelijkheid draagt. Vrijheid blijkt op maandagochtend vooral vermoeiend.

De hedonist proeft

Een epicuristisch ingestelde hedonist vraagt welk genot mogelijk is zonder later groter ongemak te veroorzaken. Een precies rijpe banaan: verstandig plezier. Zeven bananen, twee slagroomsoesjes en een likeur vóór de vervangende bus: vermoedelijk een rekenfout. Epicuristisch hedonisme verschijnt hier niet als gulzigheid, maar als boekhouden met genoegens.

De dwaasgeer stelt de fruitschaal ter discussie

De dwaasgeer vraagt waarom de situatie als probleem is ingedeeld, wie besloten heeft dat wachten verloren tijd is en of de banaan in dit onderzoek proefpersoon, methode of financier is. Daarna glijdt hij uit over de schil. Dat ontkracht zijn redenering niet, maar maakt haar wel zichtbaar.

Figuur	Ingang	Toestand
Stoïcijn	Verandert het oordeel	Trein: nog weg
Existentialist	Verandert de betekenis	Verantwoordelijkheid: hinderlijk aanwezig
Hedonist	Verandert de verhouding tot genot	Textuur: onderwerp van beraad
Banaan	Verandert ongevraagd zichzelf	En wint daarmee het debat

Voorlopige conclusie

Deze drie filosofische miniaturen vragen hoe een mens zich tot zijn omstandigheden kan verhouden. De banaan stelt een ongemakkelijker vraag: hoeveel van onze overtuigingen blijven alleen overtuigend omdat ze niet beurs worden, lekken of honger krijgen? Ieder systeem wordt uiteindelijk ingehaald door tijd, materie en iemand die trek heeft.